Altın düşünce kuyumcunun vitrini kararır, vatandaşın gözü parlar. Bizde piyasanın psikolojisi grafiklerle değil, reflekslerle okunur. Fiyat yükselirken “daha da çıkar” diye yaklaşamayanlar, düşünce bir anda kapılara yığılır. Bu, sadece ekonomiyle açıklanabilecek bir tablo değil; bu, toplumsal hafızamızın, güvensizliklerimizin ve kısa vadeli düşünme alışkanlıklarımızın aynasıdır.
Manzara tanıdık: Altın fiyatı sert düşünce bazı kuyumcular satışa frene bastı. Zarar etmek istemiyorlar. Haklılar mı? Kendi açılarından bakınca evet. Ama işin bir de öbür tarafı var: Düne kadar yüksek fiyattan alım yapmaya çekinen vatandaş, bugün “fırsat bu fırsat” diyerek kuyruğa giriyor. Ortaya çıkan izdiham, aslında sadece bir yatırım aracına hücum değil; bir güvensizlik halinin dışa vurumu.
Çünkü mesele altın değil. Mesele, yarına dair duyulan endişe. İnsanlar parasını koruyacak liman arıyor. O liman bazen döviz, bazen gayrimenkul, bizde çoğu zaman altın oluyor. Ne var ki bu arayış, sağduyulu bir planlamadan çok, panik dalgalarıyla şekilleniyor. Fiyat düşünce “kaçırmayayım”, yükselince “yandım” psikolojisiyle hareket eden bir kitle oluşuyor.
Kuyumcunun satış yapmaması ise başka bir sorunu işaret ediyor: Güven erozyonu. Piyasanın en temel unsuru olan alıcı-satıcı dengesi, karşılıklı güvensizlikle zedeleniyor. Vatandaş “satmıyorlar çünkü daha da düşecek” diye şüphelenirken, esnaf “şimdi satarsam yerine koyamam” kaygısıyla geri duruyor. Herkes kendi riskini minimize etmeye çalışırken, ortaya sağlıksız bir piyasa çıkıyor.
Bu tabloyu sadece “fırsatçılık” ya da “bilinçsizlik” diye yaftalamak kolaycılık olur. Asıl mesele, uzun vadeli ekonomik güvenin zayıflığıdır. İnsanlar yarın ne olacağını öngöremediği için kısa vadeli fırsatlara saldırıyor. Esnaf da aynı belirsizlik içinde refleks geliştiriyor.
