Sosyal medyada kısa bir video dolaşıma girdi. Görüntüler Prof. Dr. İlber Ortaylı'nın cenaze töreninden. Kadrajın merkezinde ise bir bilim insanı var: Prof. Dr. Celal Şengör. Çevresinde ise telefonlarını uzatan insanlar. Kimisi yanına girip fotoğraf çektirmeye çalışıyor, kimisi kadraja girmek için hareket ediyor, kimisi de o anı kaydedip paylaşmanın telaşında.
O görüntülerin çekildiği yer ise sıradan bir ortam değil. Orası bir cenaze töreni. Ve o cenaze, Türkiye’nin en tanınmış tarihçilerinden biri olan İlber Ortaylı için düzenlenen bir veda töreni. Video birkaç saniyelik olabilir. Ama verdiği etki bundan çok daha büyük.
Görüntülerde olan şey çok basit aslında. Cenazeye gelen insanlar arasında ünlü bir bilim insanını gören bazı kişiler, onunla fotoğraf çektirmek istiyor. Telefonlar çıkıyor, insanlar sıraya girmeye çalışıyor, bir kalabalık oluşuyor. Bu sahne bir konferans çıkışında yaşansa kimse şaşırmazdı. Bir kitap fuarında yaşansa kimse bunu tartışmazdı. Bir üniversite etkinliğinde yaşansa bu son derece doğal olurdu. Ama bir cenazede yaşanınca mesele değişiyor. Çünkü cenaze ortamının yazılı olmayan bir dili vardır. Sessizlik, mesafe ve saygı.
Cenaze törenleri en hassas noktalardan biridir. Orada insanlar sadece bir araya gelmez; aynı zamanda bir hayatın sonunu birlikte karşılar. Bu yüzden cenazelerde davranış biçimleri biraz daha kontrollü olur. Kimse yüksek sesle konuşmaz. Kimse dikkat çekmeye çalışmaz. Kimse ortamın merkezine kendisini koymaz. Bu kurallar bir yasa değildir. Ama toplumun uzun yıllar içinde oluşturduğu bir görgü çerçevesidir.
Birkaç saniyelik bir kareye girebilmek için kalabalık oluşturan, selfie çekmeye çalışan ya da o anı kaydetmeye uğraşan bu tavır, yas ortamının gerektirdiği sükûnet ve saygı duygusunu geri plana itiyor. Cenazeler, hatıra fotoğrafı biriktirilecek yerler değil; acıyı paylaşmanın, sessizce başsağlığı dilemenin ve hayatını kaybeden kişiye son görevini yerine getirmenin mekânıdır. Bu nedenle böylesi anlarda öne çıkma çabası değil, geri planda durma bilinci toplumun en temel görgü kurallarından biri olmalıdır.
