Bugün saat dokuzu beş geçe duracağız.
Bir caddenin ortasında, bir okulun bahçesinde, işimizin başında… Sirenler çalarken kimimiz başını eğecek, kimimiz gözyaşını saklayacak. Bir çocuğun elindeki bayrak usulca dalgalanacak. Koca bir ülke, aynı yokluğun içinde buluşacak.
Aradan geçen seksen sekiz yıla rağmen bazı kayıplar eskimiyor. Çünkü bazı insanlar yalnızca yaşadıkları döneme ait olmuyor; bir milletin yarınına da dokunuyor.
Peki, sirenler sustuktan sonra ne yapacağız?
Beni asıl düşündüren bu.
Bir dakika boyunca gösterdiğimiz o derin saygıyı, günün geri kalanında hangi davranışımızla yaşatacağız? Atatürk’ün fotoğrafını paylaşırken duyduğumuz bağlılık, bir haksızlık karşısında da bize cesaret verecek mi?
Çünkü 10 Kasım, yokluğuna üzülürken bıraktığı emanete nasıl sahip çıktığımızı da düşünme günüdür.
Atatürk’ün büyüklüğünü anlamak için yalnızca kazandığı savaşlara bakmak yetmez. Savaşların yorduğu, yoksulluğun kuşattığı bir memlekette nasıl bir gelecek kurmaya çalıştığına da bakmak gerekir. Cephede savunduğu bağımsızlığı, eğitimle, bilimle, üretimle ve milletin kendi iradesiyle tamamlamak istedi.
Bir milletin kendi kaderini belirleyebileceğine inandı.
Cumhuriyet, bu inancın devlet düzenine dönüşmesiydi.
Bugün Cumhuriyet’in değerini anlatırken bazen büyük kelimelerin arasında insanı unutuyoruz. Oysa Cumhuriyet’i, bir köy çocuğunun okul kapısından içeri girerken taşıdığı umutta aramalıyız. Bir genç kızın mesleğini seçebilmesinde, bir kadının kamusal hayatta kendi sözüyle var olmasında, bir yurttaşın yönetenlere hesap sorabilmesinde görmeliyiz.
Cumhuriyet’in vaadi, insanın soyadından, servetinden ve yakınlıklarından önce yurttaşlığının değer taşıdığı bir ülkedir.
Bu vaat kendiliğinden gerçekleşmez. Her kuşağın emeğine, dikkatine ve cesaretine ihtiyaç duyar. Bu yüzden Cumhuriyet’i sevmek, onun eksik kalan sözlerini yerine getirmek için de çalışmaktır.
Bir çocuk yoksulluk yüzünden eğitimden uzaklaşıyorsa, bir genç emeğinin karşılığını bulamayacağına inanıyorsa, bir kadın hayatına ilişkin kararlarını korkmadan veremiyorsa; Cumhuriyet’e bağlılığımız bizi rahatsız etmeli, harekete geçirmelidir.
Atatürk’ün ilke ve inkılaplarını benimsemek de tam burada başlar: Hayatın içinde.
Cumhuriyetçilik, milletin iradesine saygı göstermek ve kamu görevini millete karşı bir sorumluluk olarak görmektir. Halkçılık, ayrıcalık beklememek; kendimiz için istediğimiz adaleti hiç tanımadığımız biri için de istemektir.
Laiklik, farklı inançlara ve vicdanlara eşit saygının, devletin yurttaşları arasında inanç ayrımı yapmamasının güvencesidir. Bilginin ve kamusal kararların aklın ışığında değerlendirilmesini gerektirir.
Milliyetçilik, ortak vatanı ve yurttaşlık bağını sahiplenirken bu ülkenin insanına, emeğine ve geleceğine karşı sorumluluk duymaktır. Devletçilik, kuruluş yıllarındaki kalkınma ihtiyacını ve kamunun üstlendiği öncülüğü anlamayı; bugün de üretimi ve toplum yararını ciddiyetle düşünmeyi gerektirir. İnkılapçılık ise değişen hayat karşısında öğrenme, yenilenme ve ilerleme iradesini canlı tutmaktır.
Bu ilkeler, okul duvarlarında asılı kaldığında hayatı değiştiremez. Bir öğretmenin sınıfında, bir yöneticinin kararında, bir iş insanının çalışanına davranışında karşılık bulmalıdır.
Ben de bir iş insanı olarak kendime sormak zorundayım: Emeğe gereken saygıyı gösteriyor muyum? Hakkı gözetiyor muyum? Bu ülkeye ilişkin kaygılarımı anlatırken, kendi sorumluluğumun gereğini yerine getiriyor muyum?
Hepimizin kendine soracağı sorular var.
Çocuğumuzun iyi bir yere gelmesini isterken başka çocukların hakkının yenmesine razı oluyor muyuz? Liyakatten söz ederken sıra bize geldiğinde bir tanıdık arıyor muyuz? Bilimi övüp hoşumuza gitmeyen bir gerçekle karşılaşınca gözümüzü kapatıyor muyuz?
Atatürk’ü anlamak, bu soruların içinden dürüstçe geçmeyi gerektirir.
Onu sevdiğimizi söylemek kolaydır. Asıl emek, o sevginin gerektirdiği sorumluluğu taşımaktadır. Okumakta, araştırmakta, üretmekte; gerektiğinde kendi yanlışını kabul edip düzeltmektedir.
Bugün çocuklarımız bizi izleyecek. Sirenler çalarken neden durduğumuzu soracaklar belki. Onlara bir büyük insanın ölümünü anlatacağız. Ardından, o insanın hayatını neye adadığını da anlatmalıyız: Bağımsız bir ülkeye, onurlu yurttaşlara, aklı ve bilimi rehber edinen bir geleceğe.
Ve anlattıklarımıza kendi davranışlarımızla inandırmalıyız onları.
Aziz Atatürk…
Ardından hâlâ gözyaşı döken çocuklar var. Bu ülke için yorulan öğretmenler, üreten insanlar, hakkı savunan yurttaşlar var. Bıraktığın emaneti vicdanında taşıyan milyonlar var.
Bugün seni özlemle, saygıyla ve minnetle anıyoruz.
Saat dokuzu beş geçe duracağız.
Sonra o çocukların yüzüne bakacağız.
Asıl saygı duruşumuz, onlara bırakacağımız ülkede belli olacak.
