Yıllar sonra bir fırının önünden geçersiniz. İçeriden sıcak ekmek kokusu gelir. Birden, elinize bozuk para tutuşturulan o sabaha dönersiniz. Eve geç kalmayın diye tembihlendiğiniz, ekmeğin ucunu yolda kopardığınız, kapıyı çalmadan önce ağzınızdaki lokmayı bitirmeye çalıştığınız yaşa…
Sokak yerindedir. Fırın belki el değiştirmiştir.
Ama birkaç saniyeliğine, dünyada hiçbir şey eksilmemiş gibi olur.
Bazı yerleri işte bunun için severiz. Orada, bugünkü hâlimizden başka biri daha yaşar. Çocukluğumuz, gençliğimiz, bir zamanlar yanımızda yürüyen insanlar… Şehir, biz fark etmeden hayatımızın bir bölümünü saklamıştır.
Eski bir kapının önünde durduğumuzda hissettiğimiz o tuhaf yakınlık belki de buradan gelir. Taşın, ahşabın, demirin arasından sanki zaman sızar. Hiç ses çıkarmayan bir yer, içimizde yıllardır susan bir hatırayı konuşturur.
Sakarya’nın sokaklarında yürürken bunu düşünelim. Kaç kez önünden geçtiğimiz bir dükkânın tabelasına gerçekten baktık? Bir sokağın adını kaç kez adres tarif ederken söyledik de o adın hikâyesini hiç merak etmedik? Yolumuzu bulmakta bu kadar ustayken, yaşadığımız yere neden bu kadar yabancı kalabiliyoruz?
Bir şehri tanımak emek ister. Bir insanı tanımak gibi.
Uzaktan baktığımız eski bir ev, gözümüze yalnızca yıpranmış görünebilir. O evde büyümüş biri içinse üst kattaki pencere, babasının yolunu beklediği yerdir.
Aynı yere bakıp başka şeyler görürüz. Birbirimize anlatmadıkça da bunu bilemeyiz.
Kültür, o anlatma ve aktarma emeğiyle yaşar. Bir büyüğün tarif ettiği yemek, bir ustanın elinde biçim alan ahşap, sofrada söylenen eski bir söz…
Bize ulaşan her şeyin ardında, bildiğini kendine saklamamış biri vardır. Biz de bir çocuğun elinden tutup bunları hayatına kattığımızda, aldığımız emanete kendi sesimizi ekleriz.
Sanat bu bağı, hiç tanımadığımız insanlara kadar uzatır.
İnsanın içinde adını koyamadığı duygular vardır. Bazen bir ezgi gelir, tam oraya dokunur. Neden ağladığımızı açıklayamayız; yine de anlaşılmış hissederiz.
Bu yüzden kültüre ve sanata yer açmak, bir şehrin insanına gösterebileceği en derin özenlerden biridir. Çocuğun ilk kez sahneyle karşılaştığı salonu, bir gencin kendi sesini aradığı atölyeyi, yaşlı bir insanın anılarının kayda geçirildiği buluşmayı düşünün. Buralarda birbirimizin hayatına yaklaşmayı öğreniriz.
O yakınlığa gündelik yaşamda da ihtiyacımız var.
Yanımızdaki insanın yüzünü tanımak, onun yorgunluğunu fark etmeye yetmeyebilir. Her sabah selam verdiğimiz kişinin günlerdir konuşacak birini beklediğini bilmeyebiliriz. Paylaşmak, çoğu zaman o bekleyişi sezdiğimiz anda başlar. Bazen verebildiğimiz en kıymetli şey, bölünmemiş birkaç dakikamızdır.
Dinlemenin kudreti de burada saklıdır.
Birinin anlattıklarını hemen kendi hayatımızdaki bir örneğe bağlamadan, sözünü düzeltmeden, acısına bir ölçü biçmeden yanında kalabilmek…
Sözcük bulamadığında sessizliğini aceleyle doldurmamak… Karşımızdaki insana, hikâyesinin bizde bir yeri olduğunu hissettirmek.
Bazen yaşlı bir insan aynı hatırayı yeniden anlatır. Biz daha ilk cümlede devamını bildiğimizi düşünürüz.
Bir gün o sesi yeniden duymak için neler vermezdik?
Şehirlerin hafızasını koruma sorumluluğu, tam da bu soruyla içimize yerleşmeli. Eski yapılarla birlikte onların hikâyelerine de sahip çıkmalı; yerel sanatçının eserini insanlarla buluşturmalı, ustaların bilgisini, büyüklerin hatıralarını gelecek kuşaklara ulaştırmalıyız. Böylece çocuklarımız, yaşadıkları yeri sevmek için ellerinde bir hikâyeyle büyür.
Bugün eve dönerken, hep geçtiğimiz sokakta biraz yavaşlayalım.
Belki yıllardır açık duran bir dükkânın kapısında, anlatacak çok şeyi olan biri oturuyordur. Bir selam verelim. Vaktimiz varsa oturalım. Hatırladığı şehri onun gözlerinden görmeye çalışalım.
Bir gün bizim de bu sokaklarda yalnızca hatıramız kalacak.
Dilerim arkamızdan, “Şurada otururdu,” demekle yetinmezler.
“Yanına oturunca insan kendini yalnız hissetmezdi,” derler.
