Memlekette hayat pahalı, bunu artık anlatmaya gerek yok. Markete gidiyoruz etiket değişmiş, faturayı açıyoruz rakam değişmiş, kiraya bakıyoruz başka bir dünya... Maaş aynı yerde duruyor ama hayat her gün biraz daha pahalanıyor. Hal böyleyken insanın bir de kendi insanından kazık yemesi, işte asıl can yakan tarafı bu.

Geçenlerde bir vatandaşın anlattığı olay dikkatimi çekti. Evin sadece banyosundaki tesisat değişiyor, usta geliyor, birkaç saatlik işin ardından 15 bin lira alıp gidiyor. Başka biri geliyor, bir yeri kırıyor, birkaç saat uğraşıyor ve “20 bin lira işçilik” diyor. Malzemenin fiyatı belli değil, işçiliğin hesabı belli değil, neye göre fiyat çıkarıldığı belli değil. Sorunca da klasik cevap hazır: “Abi piyasa böyle.”

İYİ DE HANGI PİYASA?

Bir işin gerçek maliyeti vardır, emeğin karşılığı vardır. Usta elbette para kazanacak. Kimse kimsenin emeğini bedavaya almak istemiyor. Ama mesele emeğin karşılığını almak değil; karşısındakinin çaresizliğini fırsata çevirmek. Çünkü vatandaşın çoğu artık pazarlık yapmıyor, mecburen kabul ediyor. Musluk patlamış, su akıyor; “Biraz araştırayım, başka usta bulayım” deme şansı yok. Elektrik arızalanmış, buzdolabı çalışmıyor; bekleme lüksü yok. Çatı akıtıyor, yağmur yağıyor; usta ne fiyat söylerse ona razı olmak zorunda kalıyorsun.

Tam da burada bazıları devreye giriyor: “Nasıl olsa mecbur.” Bu anlayış sadece ustalık işlerinde de yok.

Bir nakliyeci taşınma günü fiyatı yükseltiyor. Bir ev sahibi kiracının çaresizliğini hesaplıyor. Bir galerici aracın kusurunu saklayıp “Abi tertemiz” diyor. Bir telefon tamircisi 500 liralık parçayı binlerce liraya yazıyor. Bir özel servis, aracın sahibinin mekanikten anlamamasını fırsat bilip yapılmayan işlemleri faturaya ekliyor. Bir restoranda küçücük bir porsiyona fahiş fiyat yazılıyor. Bir düğün salonu, “Sezon fiyatı” diyerek birkaç ay içinde rakamı katlıyor.

Sonra hep birlikte “Bu hayat neden bu kadar pahalı?” diye soruyoruz.

Elbette ekonomik şartların, enflasyonun, kira ve enerji maliyetlerinin, vergi ve işletme giderlerinin fiyatlar üzerinde etkisi var. Ama her yüksek fiyatın arkasına “maliyet” tabelası asıp işin içinden çıkamayız. Çünkü bazen mesele maliyet değil, fırsatçılık. Biz zaten yeterince pahalı bir hayatın içinde yaşıyoruz. Bir de kendi içimizde birbirimizin sırtına basmaya başladık.

Bir vatandaşın maaşı birkaç gün önce yatmış, daha ayın ortasında bitmiş. Çocuğun okul masrafı, evin kirası, mutfak alışverişi, faturalar derken zaten hesabı tutturamıyor. Tam o sırada evde bir arıza çıkıyor. Vatandaş ustayı çağırıyor. Usta da “Senin iş acil, 15 bin lira” diyor. Vatandaşın cebindeki son parayı alıyor. Sonra o usta markete gidiyor, marketçi ona yüksek fiyat çekiyor. Marketçi servise gidiyor, servis ona yüksek fiyat çıkarıyor. Servis evine usta çağırıyor, usta ona yüksek fiyat söylüyor. Herkes birbirinden şikâyet ediyor ama herkes birbirinden kazanmaya çalışıyor.

Böyle bir düzenin sonunda kazanan gerçekten var mı?