Zamanın akıp gittiğini sanan insan, aslında kendi varoluşunun etrafında dönen kadim bir çarkın dişlileri arasında öğütülmektedir. Çünkü zaman, ne saatlerin gösterdiği rakamlardan ne de takvimlerin birbirini takip eden yapraklarından ibarettir. Zaman, varlığın kendi hiçliğini unutabilmek için icat ettiği en muazzam yanılsamadır. Ve insan, bu yanılsamanın içerisinde doğduğunu, yaşadığını ve öldüğünü düşünürken, belki de ezelden beri aynı ölümün farklı suretlerini yaşamaktadır.
Bengi döngü...
Nietzsche'nin düşüncesinde varoluşun en dehşetli ihtimali olarak beliren, kadim ezoterik öğretilerin sembolik çemberlerinde ise bambaşka suretlerle karşımıza çıkan o korkunç tekrar...
Bir kez yaşadığın her şeyi, bütün acılarını, bütün ihanetlerini, bütün pişmanlıklarını, bütün kayıplarını ve hatta kendi ölümünü sonsuz defa yeniden yaşayacağını düşün.
Üstelik hiçbir şey değişmeyecek.
Aynı yüzlere inanacak, aynı ellerden zehir içecek, aynı gecenin karanlığında aynı yalnızlığa mahkûm olacaksın.
Ve belki de en korkuncu, bütün bunları daha önce yaşadığını hatırlamayacaksın.
Çünkü bengi döngünün en büyük işkencesi tekrar etmek değil, tekrarı ilk defa yaşıyormuş gibi hissetmektir.
İşte burada zamanın beşinci boyutuna ilişkin ezoterik bir tasavvur başlar.
Bizler üç mekânsal boyutun içerisinde hareket eder, zamanı dördüncü boyut olarak deneyimleriz. Fakat beşinci boyutu metafizik bir düşünce düzleminde tahayyül ettiğimizde, artık yalnızca zamanın içerisindeki hadiseleri değil, zamanın kendisinin ihtimallerini de düşünmeye başlarız.
Bu beşinci boyut, burada fiziksel olarak kanıtlanmış bir âlem değil; varoluşun alternatif yazgılarını sorgulamak için kullandığımız felsefi bir eşiktir.
Dördüncü boyutta insan kaderinin içerisinden yürür.
Beşinci boyutta ise kaderinin bütün ihtimallerini seyrettiğini tahayyül eder.
Birinde ölüm gelecektir.
Diğerinde ölüm çoktan gerçekleşmiş, fakat başka bir ihtimalde varlık yeniden başlamıştır.
Birinde geçmiş geride kalmıştır.
Diğerinde geçmiş, şimdi ve gelecek aynı kozmik aynanın farklı kırıklarında birbirine bakmaktadır.
Ve belki de insanın özgür irade dediği şey, sonsuz ihtimallerin içerisinde kendisine ayrılmış bir koridorun duvarlarına çarpmasından ibarettir.
Hermetik düşüncenin sembolik dilinde yukarı ile aşağı arasında kurulan tekabüliyet, burada daha karanlık bir anlam kazanır.
Mikrokozmostaki insan, makrokozmostaki evrenin küçültülmüş bir suretiyse, insanın zihninde dönüp duran hatıralar da kozmik döngünün küçük bir yansıması olabilir.
Nasıl ki insan aynı hatalarını farklı insanlarla tekrar ediyorsa, evren de aynı trajediyi farklı yıldızların altında sahneliyor olabilir.
İsimler değişir.
Yüzler çürür.
Medeniyetler yıkılır.
Tanrılar unutulur.
Fakat insanın içindeki o kadim boşluk değişmez.
Çünkü insan, kendisini doğuran karanlıktan kaçtıkça yine aynı karanlığın başka bir kapısından içeri girmektedir.
Gnostik bir alegorinin içerisinden bakıldığında, bu tekrarın mimarı Demiurgos olabilir.
Kusurlu varoluşun mimarı...
Maddenin sınırlarını çizen, zamanı zincire dönüştüren ve bilinci kendi suretine hapseden o kozmik zanaatkâr...
Yaşadığımız âlem, onun tamamlanmamış eserinin içerisinde dönüp duran bir mekanizma olarak düşünülebilir.
Her doğum, mekanizmanın yeniden kurulmasıdır.
Her ölüm, çarkın bir diş daha ilerlemesidir.
Her unutuluş, mahkûmiyetin devamını sağlayan sessiz bir mühürdür.
Böyle bir tasavvurda insan, özgür olduğunu düşündüğü her an kendi esaretinin mimarisini yeniden inşa eder.
Çünkü zincirlerini göremeyen bir bilincin, zincirlerini sevmesi mümkündür.
İşte ezoterik inisiyasyonun asıl dehşeti de burada saklıdır.
İnisiyasyon, yalnızca birtakım sırların öğrenilmesi değildir.
İnisiyasyon, hakikat sandığın dünyanın bir perde olabileceği ihtimaliyle yüzleşmektir.
Birinci perdede insan dünyayı sorgular.
İkinci perdede kendisini.
Üçüncü perdede tanrıları.
Dördüncü perdede zamanı.
Beşinci perdede ise bütün bu sorgulamaları yapan benliğin dahi bir yanılsama olabileceğiyle karşılaşır.
Ve o noktada insanın zihninde korkunç bir soru belirir:
Ben zamanı mı yaşıyorum, yoksa zaman kendisini benim üzerimden mi tekrar ediyor?
Bu sorunun cevabı, ne tapınakların soğuk taşlarında ne de kadim metinlerin suskun satırlarında kolayca bulunabilir.
Çünkü bazı kapılar bilgiyle değil, insanın kendi kesinliklerinden vazgeçmesiyle açılır.
Beşinci boyutun sembolik eşiğinde artık saatler işlemez.
Orada dün, bugün ve yarın birbirinden ayrılmış üç farklı zaman değildir.
Orada doğmamış ihtimaller ile çoktan ölmüş hatıralar aynı metafizik boşluğun içerisinde yan yana durur.
Bir ihtimalde çocukluğunun bahçesindesindir.
Bir başkasında son nefesini vermektesindir.
Bir diğerinde hiç doğmamışsındır.
Ve bütün bu ihtimallerin üzerinde, hiçbirini seçmeyen, hiçbirine ait olmayan, yalnızca seyreden bir bilinç tasavvur edilebilir.
Belki de ezoterik anlamda aranan yüksek benlik, tam olarak budur:
Zamana ait olmayan fakat zamanın bütün yaralarını görebilen o sessiz tanık.
Ne var ki burada başka bir trajedi başlar.
İnsan bütün ihtimallerini görseydi, gerçekten özgürleşir miydi?
Yoksa yaşayamadığı hayatların, seçemediği yolların ve kurtaramadığı insanların sonsuz matemine mi mahkûm olurdu?
Çünkü tek bir hayatta pişmanlık taşımak ağırdır.
Fakat sonsuz ihtimalin içerisindeki bütün pişmanlıklarını aynı anda bilmek, varoluşun kaldıramayacağı kadar büyük bir yüktür.
Belki de unutmak bu yüzden yalnızca bir kusur değildir.
Belki de unutmak, bilincin kendi sonsuzluğuna karşı geliştirdiği son savunmadır.
Ouroboros'un kendi kuyruğunu ısıran kadim sureti, işte bu noktada yalnızca sonsuzluğun değil, varlığın kendi kendisini tüketmesinin de sembolüne dönüşür.
Yılan kendisini yer.
Fakat tükenmez.
Çember kapanır.
Fakat sona ermez.
Başlangıç, sonun ağzından yeniden doğar.
İnsan da böyledir.
Kendi geçmişini tükettiğini zannederken geçmişi tarafından tüketilir. Kendi geleceğini kurduğunu düşünürken, belki de henüz hatırlamadığı bir geçmişin içerisinde yürür.
Ve bütün bu kozmik tiyatronun ortasında, en eski sorulardan biri hâlâ cevapsızdır:
Evren gerçekten bir yere mi gitmektedir, yoksa yalnızca kendi etrafında dönen sonsuz bir matem töreni midir?
Ben, zamanın doğrusal bir nehir gibi tasavvur edilmesinden ziyade, insan bilincinin içerisinde açılan karanlık bir labirent olarak düşünülmesini daha sarsıcı buluyorum.
Çünkü nehir seni bir yere götürür.
Labirent ise seni kendine geri getirir.
Her kapının ardında başka bir kapı vardır.
Her çıkışın sonunda başka bir başlangıç.
Her kurtuluşun içerisinde henüz fark edilmemiş başka bir esaret.
Ve nihayetinde insan, labirentin merkezine vardığında karşısında bir tanrı, bir şeytan ya da kadim bir bilge bulmayı umarken, yalnızca kendi suretinin oturduğu boş bir tahtla karşılaşabilir.
O tahtta ne bir hükümdar vardır ne de bir kurtarıcı.
Yalnızca kendisini sayısız defa yaşamış, sayısız defa kaybetmiş, sayısız defa ölmüş ve her defasında ilk kez doğduğunu sanmış bir bilinç vardır.
Bengi döngünün metafizik dehşeti budur.
Ölümün son olmaması değil...
Son sandığımız şeyin, başlangıcın hafızasını kaybetmiş hâli olmasıdır.
Belki beşinci boyut dediğimiz o tahayyülî eşikte zaman, ileriye veya geriye akan bir şey olmaktan çıkar. Orada insan, kendi varoluşunun bütün olasılıkları karşısında bir soru işaretine dönüşür.
Ve insanın hakikat arayışı, ölümsüzlüğe ulaşma çabasından daha başka bir mahiyet kazanır.
Çünkü sonsuza dek yaşamak ile sonsuza dek tekrar etmek aynı şey değildir.
Ölümsüzlük bir devamlılık vaat eder.
Bengi döngü ise devamlılığın içerisine gizlenmiş korkunç bir aynılık ihtimalini taşır.
Birincisinde insan ölmekten korkar.
İkincisinde bir daha asla gerçekten ölememekten.
İşte bu yüzden kimi zaman hiçlik, sonsuzluktan daha merhametli görünür.
Çünkü hiçlikte hatıra yoktur.
Pişmanlık yoktur.
Bekleyiş yoktur.
Fakat sonsuz tekrarın içerisinde kapanmayan bir hesap vardır.
Her defasında yeniden açılan yaralar, yeniden söylenen yalanlar ve yeniden toprağa verilen umutlar...
Yine de belki de bütün mesele döngüden kaçmak değildir.
Belki esas mesele, insanın kendi varoluşunu bütün acılarıyla birlikte yeniden isteyebilecek cesarete erişmesidir.
Nietzsche'nin bengi dönüş düşüncesini sarsıcı kılan da budur: Yaşamı yalnızca katlanılacak bir mecburiyet olarak değil, sonsuz kez onaylanabilecek bir varoluş olarak sorgulamak.
Fakat ben bu sorunun karanlık tarafında bir müddet daha kalmak istiyorum.
Çünkü her insan kendi hayatını yeniden yaşamayı isteyecek kadar hayatıyla barışık değildir.
Bazıları vardır; geçmişleri bir mezarlıktır.
Bazıları vardır; hatıraları kendi içlerinde dolaşan hayaletlere dönüşmüştür.
Bazıları için zaman şifa değildir.
Yalnızca yaranın yaşını büyütür.
Ve bazı insanlar, takvimler değişse de aynı gecede yaşamaya devam eder.
Onlar için beşinci boyut, yıldızların ötesindeki mucizevi bir kapı değil, kendi bilinçlerinin en derin yerinde açılmış uçsuz bucaksız bir uçurumdur.
O uçurumdan aşağıya baktıklarında geleceği değil, henüz affedemedikleri geçmişlerini görürler.
Çünkü insan bazen bir ömrü yaşamak için değil, tek bir anın içerisinden çıkabilmek için tüketir.
Ve şimdi kendime soruyorum:
Eğer zamanın beşinci boyutunda kendi bütün ihtimallerimle karşılaşsaydım, hangisinin gerçekten ben olduğunu nasıl bilebilirdim?
Günah işlemediğim ben mi?
İhanete uğramadığım ben mi?
Sevdiklerimi kaybetmediğim ben mi?
Yoksa bütün bunları yaşayarak karanlığın içerisinde şekillenmiş olan şu yorgun benlik mi?
Belki de hiçbirisi.
Belki insan, yaşadığı hayatların toplamı değil, bütün ihtimallerin ortasında cevaplanmamış bir sorudur.
Ve belki de o sorunun cevabını verecek hiçbir kozmik otorite yoktur.
Ne Demiurgos.
Ne yıldızların suskun efendileri.
Ne de ezelî çarkın ardında beklediğini sandığımız görünmez bir kudret.
Yalnızca dönen zaman...
Yalnızca kendisini arayan bilinç...
Yalnızca sonsuzluğun ortasında kendi geçiciliğine şaşıran insan...
Ve nihayetinde şu karanlık ihtimal:
Belki bizler zamanı tüketmiyoruz.
Belki zaman da bizi tüketmiyor.
Belki zaman, kendi sonsuz yalnızlığına katlanabilmek için bizi düşlüyor.
Biz doğuyoruz, çünkü o yeniden hatırlamak istiyor.
Biz yaşıyoruz, çünkü o kendi ihtimallerini seyretmek istiyor.
Biz ölüyoruz, çünkü o bir kez daha unutmak istiyor.
Ve bengi döngü yeniden başladığında, ne yıldızlar bu sırrı fısıldayacak ne de mezar taşları önceki hayatlarımızın şahitliğini yapacak.
Yalnızca aynı sessizlik...
Aynı kozmik boşluk...
Aynı cevapsız sorular...
Ve varoluşun en derin yerinden yükselen o ürpertici hüküm:
Biz sonsuzluğun içerisinde yaşayan faniler değiliz.
Biz, sonsuzluğun kendisini unutmak için tekrar tekrar yarattığı fanilikleriz.
Belki de zamanın beşinci boyutundaki son kapının üzerinde yalnızca şu cümle yazılıdır:
“Buradan geçen hiç kimse ilk defa gelmiyor. Fakat içeri giren herkes, bunu ilk defa yaşadığına inanıyor.”
Ve çark bir kez daha dönüyor...
Çünkü bazı mahkûmiyetlerin gardiyanı yoktur.
Bazı labirentlerin çıkışı yoktur.
Bazı sonsuzlukların ise Tanrı'ya bile söyleyemediği bir sırrı vardır:
Zaman, kendi mezarının etrafında dönen tek ölümsüzdür. Ve bizler, onun hiç tamamlanmamış cenaze töreniyiz.
Semih Aslanlar